Doç. Dr. Hüseyin ÇELİK
Ondokuzmayıs Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, SAMSUN
huscelik@omu.edu.tr

Maviyemiş ile akraba olan ancak kültürü yapılmayarak genelde yüksek yayla kesimlerinden yerel halk tarafından toplanarak değerlendirilen “çalı çileği”, “lifora”, “yabanmersini”, “yayla liforu”, “yayla likapası”, “yer likapası”, “yer ligarbası” veya “yer liforu” denilen tür ile ormanlık alanlarda çam, kayın, gürgen, ormangülü ile beraber yetişen çalı formundaki “çay üzümü”, “avcı üzümü”, “mehobah”, “lifor”, “ligarba”, “ligaba”, “likapa”, “dal likapası”, “orman liforu”, “orman likapası”, “orman ligarbası” veya “ayı üzümü” ile maviyemiş arasında çok büyük farklılıklar vardır. Karadeniz Bölgesi’nde genelde likapa, ligarba ve çalı çileği veya motsvi olarak tanınan yabani meyveler maviyemiş değildir. Maviyemiş 100 yıl önce Amerika’da kültüre alınmış, 1999 yılında ilk fidanları Osman Nuri Yıldız tarafından Türkiye’ye getirilerek ilk bahçesi İkizdere’de kurulmuş ve tarafımdan bilimsel olarak Karadeniz Bölgesi’ne yayılmıştır. Halen maviyemiş konusunda 5’i kitap olmak üzere 35 bilimsel makale ile 20’nin üzerinde proje yürüten araştırmacı 17 değişik maviyemiş çeşidi üzerindeki araştırmalarını sürdürmekte, Karadeniz Bölgesi’nde 500 dekarı aşan modern bahçelerde maviyemiş yetiştiriciliğine destek vermektedir. Nuhoğlu Vakfı Hayrat Örnek Meyve bahçesinde organik olarak da yetişmekte olan maviyemiş ÜÇEL Helva tarafından reçele işlenmektedir. Likapa, maviyemiş değildir. Likapa ile maviyemiş aynı cins içinde yer almaktadır ancak maviyemiş bitkisi Amerka’da kültüre alınmış ve Türkiye’ye yeni getirilmiştir. Likapa yabani olup kültürü yapılmamaktadır. Maviyemiş ise Amerika, Kanada, Polonya başta olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinde kültürü yapılan ve Türkiye için yeni olan üzümsü meyvedir.